شهرستان مراغه در شمال غرب کشور و جنوب وجنوب غربی کوه سهند واقع شده و دومین شهر آذربایجان شرقی بعد از تبریز به شمار می آید تاریخی بودن وجود رود خانه های پر آب و وجود باغ های متعدد مراغه رابه باغ شهر تاریخی فرهنگی شمال غرب کشور معروف نموده است.

مراغه اولین پایتخت حکومت ایلخانان مغول و جز ۱۲ شهری است که در کشور پایتخت شده است . به گواهی نظریات مختلف دانشمندان و محققان مراغه در موقعیت یکی از چهار ناحیه شناخته شده حاوی آثار انسان های نخستین پیش از تاریخ مربوط به عصر پارینه سنگی در ایران بوده است .

بطلمیوس یونانی این شهر را جز اقلیم چهارم از اقالیم هفت گانه ربع مسکون برشمرده است.

دیاکونوف معتقد است ناحیه کنونی مراغه در سال۷۲۰ قبل از میلاد جز سرزمین ماناها و مرکز ایالت اوءیش دیش بوده است .

مراغه در عصر هخامنشیان در محدوده یکی از  ساتراپ های مهم آن روزگار مرکزیت شهر شیز در نزدیکی تخت سلیمان فعلی واقع بوده است.

در زمان اشکانیان مرکز آذربایجان در شهری به نام فراسپه یا فراسپا یا همان مراغه بوده است.

مراغه در زمان ساسانیان به علت وجود آتشکده ی آذر گشسب در شهر شیز و یکی از چهار آتشکده ی آن در نزدیکی مراغه از اهمیت خاصی برخوردار و مورد توجه شاهان ساسانی بوده است .

پروفسور بارتولد و بسیاری از محققان نام مراغه را در این دوره افرازه رود یا افرازه روح  و یا امداده های رود خوانده و ان را منشا و مولد آیئین زرتشتی دانسته اند.

مراغه در دوره های مختلف پیش از اسلام و دوره اسلامی مرکز آذربایجان بوده است و پس از فتح بغداد و انقراض خلافت عباسی نخستین بار پایگاه گسترده کشورمان از هرات تا فرات بوده است و رستاخیز مجدد دوران سازندگی کشور پس از ۴۰سال از دوران ویرانگری انهدام و تاراج مغول ها و یک پارچگی ایران بزرگ پس از قرن ها ملوک الطوایفی دوران اسلامی از آنجا آغاز و در جهان منتشر گردیده است.

شهرستان مراغه جز ده شهر دارای بافت تاریخی منسجم در کشور می باشد که آثار متعددی از جمله سرا ها-کاروانسراها-مساجد - حمام ها - بازار چه های سنتی و میادین قدیمی شهر به همراه آثار معماری یاد شده هویت تاریخی فرهنگی و اجتماعی مردمان این شهر را حفظ کرده و به دوش می کشد

این اثر تاریخی و فرهنگی به دوره قاجاریه مربوط بوده و با توجه به ویژگیهای تاریخی آن با شماره ‪ ۲۳۰۴۲در فهرست آثار ملی ثبت شد.  

این اثر تاریخی درزمینی به مساحت ‪۲۱۰مترمربع با طاق جناغی آجری بنا شده و طی سالهای گذشته احیا ، مرمت و بازسازی شده است. و این بنا به نام سازنده آن مرادیان نامگذاری شده و درگذشته مكانی برای نگهداری یخ طبیعی و استفاده از آن درفصل تابستان مورد استفاده قرار می‌گرفته وهم اكنون توسط شهرداری مراغه و با نظارت این سازمان مرمت شده است.  

طول، ارتفاع ، عرض و قطر این اثر تاریخی به ترتیب ‪ ،۲۹هفت ، ‪ ۹و ‪۲۲متر بوده و می‌توان از آن برای امورفرهنگی استفاده كرد.

.

برخی از مورخان اين دو بنا را مربوط به دوره سلجوقی دانسته و تاريخ بنای آن را به سال 593 نسبت می دهند. علی رغم شهرتی که اين بنا به عنوان آرامگاه مادر هلاکو خان يافته است ، هيچ ارتباطی به مغول ندارد و چنانچه از کتيبه ها و سنگ قبر بر می آيد مدفن يک مسلمان است نه يک مسيحی و از نظر تاريخی نيز به قبل از حمله مغول تعلق دارد بنابراين انتساب اين بنا به وی بعيد می نمايد. چنين به نظر می رسد که اين گنبد را در اواخر قرن ششم هجری ساخته باشند.تاريخ احداث اين بناها می بايستی در حد فاصل زمانی ميان برپايی مقبره معروف به مؤمنه خاتون در نخجوان و تاريخ استيلای هلاکوخان بر مراغه يعنی بين سالهای 582 و 656 هجری (7-1186 تا 9-1258 م)بوده باشد. قسمتی از کتيبه بالای در عمارت و اثر باقيمانده از آن تاريخ 593 هجری (1196-1197 ميلادی) را به دست می دهد.بنابراين گنبد کبود حدود ده سال پس از نمونه اوليه خود يعنی مقبره مؤمنه خاتون ساخته شده است و نظير آن ، برجی است چند وجهی و کشيده قامت که هر ضلع آن با طاق نمايی مسطح و بلند آذين شده است. در قسمت فوقانی هر طاق نما سه رديف مقرنس ديده می شود. کاشی های فيروزه ای ، تقريباً به همان ترتيبی که بر تمام سطوح نمای خارجی ديوارها به کار رفته اين قسمت را نيز آذين کرده است. گنبد کبود از نظر ترکيب کلی مشابه ساير مزارهای موجود در مراغه است ، به اين معنی که مرکب از شبستانی است مرتفع بر زير بنايی که از سنگ ساخته شده و سردابی در ميان دارد. کتيبه ای که داخل شبستان بالايی ، گلوگاه گنبد را دور می زند به خط ريحان بر نوار پهنی از گچ سفيد گچبری شده است . در سرداب عمارت سنگ يکپارچه ای وجود دارد که درديوار ساختمان کار گذاشته شده و متعلق به ساختمان اوليه است . بر اين سنگ يکپارچه سنگ قبری تکيه داشته که در حال حاضر وجود ندارد. بر سنگ موجود آرابسکهايی با غنای بسيار و يک کتيبه حک شده است. اين گنبد برجی است ده ضلعی که زوايای ده گانه آن ستونی مدور با تزئينات تخميری تعبيه شده که تا زير طاق های موجود ادامه می يابد. زير قوس طاق نماها با سه رديف مقرنس ساده و تزئينات پر کار معقلی زيبا يافته است. پلان داخلی بنا به صورت ده ضلعی است که هر ضلع آن 6.2 متر ومشتمل بر طاق نمای بلند می باشد. در زير گنبد يک حاشيه از کتيبه گچبری به چشم می خورد که اطراف مقبره را دور می زند. اين کتيبه به خط نسخ می باشد و قسمتی از آيه اول سوره 67 قرآن مجيد را بر آن نوشته اند. تمام فضای داخلی مقبره با گچبری ونقاشی و کتيبه ها مزين بوده که قسمت اعظم آن از بين رفته ، فقط آثار کمی از تزئينات بر جای مانده است. در زير طاق اصلی ، سردابه برج قرار دارد که در ديوار جنوبی آن کتيبه ای وجود دارد که آيه 26 و 27 سوره 55 را برآن گچبری کرده اند.

این گنبد نیز یکی دیگر از مزارهای پنجگانه مراغه می باشد. این بنا در قسمت شمال باختری مراغه، كنار رودخانه صافی چای واقع شده و تاریخ احداث آن در فاصله بین سال های 725 و 728 هـ. ق است. گنبد غفاریه بنایی مربع و آجری است كه بر بالای سكویی سنگی و سردابه دخمه ای عمیقی استوار می باشد.
در چهار زاویه آن ستون هایی با نقوش لوزی یخ ساخته اند. جلو خان بزرگ آن، رو به شمال دارد و پهنای طاق زیرین به جانب خاور است. هر یك از اضلاع طرفین و عقب دارای دو طاقنما و یك حاشیه مكتوب است.
در این گنبد تمامی خطوط، ریحان است. كاشی های این بنا مخلوطی از رنگ آبی دریایی و آسمانی است. رنگ حروف كتیبه ها سیاه بوده و بر متن سفید دیوار با شاخ و برگ فیروزه قرار دارند. بالای طاق نمای مركزی ایوان بزرگ، كتیبه ای سه خطی دیده می شود.
بالای درگاه بنا نیز یك كتیبه دو سطری موجود است كه به علت ساییدگی و شكستگی مفهوم نیست، ولی به نظرمی رسد كه القاب و نام صاحب بقعه است. در جلو خان بزرگ یك طاقنمای مركزی بر سر در ساخته اند كه دربالای آن دو سطر كتیبه دیده می شود

•  معبد مهر که باید آن را در ردیف یکی از نخستین سکونتگاه‌ها و معابد بشر پیش از تاریخ محسوب کرد از تاریخ ناگفته مراغه حکایت دارد. این معبد در زیر یک گورستان تاریخی قرار داردو با خاک‌برداری، بخش‌هایی از آن ، خود را نمایان کرده، اما همچنان بخش عمده‌ای ازآن در زیر خاک قرار دارد.

معبد "مهر" نیایشگاه زیرزمینی ومحل پرستش خورشید و برگزاری آیین مهرپرستی در جنوب روستای ورجوی مراغه به صورت زیرزمینی و صخره ای بنا شده است. پیروان آیین مهر، آن را با تراشیدن قطعه سنگی عظیم از جنس شیست با دهانه‌ای به عرض 5/4 متر به وجود آورده‌اند.این بنا را از نظر حجم کار و دقت هنرمندانی که در امر حجاری آن دخیل بوده اند می‌توان جزء نمونه‌های ارزنده ستایشگاه‌های کهن دانست.

مراغه شهری که روزگاری مرکز اسکان تمدن های بزرگ انسانی بوده و اکنون فراموش شده میراث داران ایشان است.برای آشنایی با تاریخ مراغه نمی‌توان از آثار بسیار کهن مهرابه های مراغه به سادگی گذشت.مهرابه‌ها نیایشگاه‌های مهرپرستان در دنیای باستان بوده است . مهرپرستی دینی ایرانی بوده که پرستش خورشید از اجزای اصلی آن به شمار می‌رفته است. دینی که از ایران در دوره ای نیز به اروپای غربی رخنه کرد.اما اکنون از مهرابه‌های کهن در این شهر تنها معبد مهرو معابد (غارهای ) اطراف رصدخانه مراغه به یادگار مانده است و بس . گرچه اکنون از معبد مهرجز نامی و نشانی دیگر چیزی باقی نمانده ؛ اما کماکان نشان از تاریخچه بسیار غنی این سرزمین تاریخی دارد. مهر یا میترا خدایی بوده که پرستش او در غرب تا شمال انگلستان و در شرق تا هند، هزاران سال رواج داشته است و هنوز هم مورد احترام زرتشتیان است. پیروان مهر او را فرشته مهر و دوستی و عهد و پیمان و مظهر فروغ و روشنایی می‌پنداشته‌اند. آنها بر این عقیده بودند که مهر در غاری متولد شده است از این‌رو هر جا غاری می‌یافتند، در آن به پرستش و نیایش مهر می‌پرداختند و آن مکان را «مهرابه» می‌گفتند.

این معبد به عنوان یکی از کامل ترین پرستشگاه‌های تاریخی ایران ، در دوره اسلامی یعنی زمانی که ایلخانیان بر ایران پارسی حکومت می‌کردند دستخوش تغییراتی شد تا نشانه‌هایی از اسلام اکنون بر تن این معبد به یادگار بماند و صدالبته این نشانه‌ها اکنون به دلیل اهمال مسوولان امر با تیشه و چکش غارتگران میراث ایرانی بیشتر آشنا هستند تا ضربه مرمت استادکاران آثار تاریخی برای حفظ این یادگار کهن ایرانی.

یافته‌های باستان شناسی وجود تمدن اوراتورها و ماد در آذربایجان بزرگ که مراغه جزیی لاینفک از آن است را به اثبات رسانیده و اینک «مهر» این معبد ناشناخته و پنهان مانده از انظار مردم و مسوولان که نخستین داده‌ها نشانگر پیش از تاریخ بودن این معبد می‌باشد، می‌تواند با بررسی‌های مجدد دیرینه شناختی و اتنومولوژی وجود تاریخ و شکل گیری نخستین تمدن‌های بشری در آتروپاتکان را هزاران سال به گذشته باز گرداند.

• معبد مهر، ‌گویا استوانه‌ای است که تاریخ در دورن آن دوران داشته و اکنون با زبان بی‌زبانی روایتگر نخستین سکونتگاه‌هایی است که در فلات ایران شکل گرفته‌اند. جای جای کلنگ‌هایی باقی مانده بر روی سنگ‌ها، محراب‌ها و امامزاده‌ای که به روایت تصاویر تا 70 سال پیش موجود بوده و اکنون به یمن جهالت به میراث پدری ، از بین رفته است. آیات حکاکی شده قرآن بر روی سنگ‌ و تنها کلمه " الله " که به حرمت قداستش از تخریب بازمانده، اکنون تاریخ را برایمان بازگو کرده و روایت ظلم و جوری را که بر آثار تاریخی [مراغه] سایه افکنده، با زبان بی زبانی روایت می‌کنند. آن‌ها می‌خواهند فریاد بزنند که مغولان سا‌ختند و شما ویران کردید!

در این میان میراث فرهنگی نیز در عملکردی ناشیانه در بخشی از این بنای سنگی ؛ با سازه فلزی و آجر مرمت‌هایی را انجام داده که به همراه ‌انباشت زباله‌ها هر بازدید‌کننده‌ای را متأثر می‌سازد. غارتگران آثار فرهنگی نیز بیرحمانه، سنگ‌های تاریخی گورستان را کنده و به جای دیگری منتقل می‌کنند.

این معبد هم اکنون به دلیل ساخت و ساز های انجام گرفته در اطراف آن و نیز نفوذ آب های سطحی به داخل آن در حال تخریب است.

طبق تحقیقات و بررسی ها معلوم شده که در این معبد آرامگاه یکی از علمای بنام و با تقوی مراغه یعنی روحانی ملا معصوم مراغه ای قرار دارد که بعد از وفاتش در این معبد دفن شده است.

این عکس مربوط به استفاده این بنا به عنوان ساعت و تقویم است

واین عکس هایی از بزرگ ترین ساعت آفتابی نوع عمودی در کشور است

این ساعت در محوطه گنبد سرخ واقع گردیده است

مقبره آقا لار (موزه سنگ نگاره ها)

به عنوان بنای باقی مانده از دوره زندیه بیانگر نوع و سبک معماری آن دوره بسیار حائز اهمیت است عرفا و اشخاص مذهبی و سیاسی و هنر مندان این شهر در این مکان مقدس آرمیده اند که عبد الفتاح موسوی مراغی متخلص به شیخ اشراق و شاهزاده قلی میرزا متخلص به مجنون علی شاه از مهم ترین اشخاص دفن شده در این بقعه هستند اخیرا این بنا به عنوان موزه سنگ نگاره ها تاریخی منطقه مورد بازدید عموم قرار گرفته است این بنا در جنوب شرقی مراغه و در فاصله اندکی از گنبد سرخ  و در داخل بوستان آقا لار که قبلا قبرستان بوده واقع گردیده است

بنا چهار ضلعی و هر ضلع ش 16 متر می‌باشد. دارای ابزارها سنگی و طاق نمای آجری قرینه به ارتفاع 5 متر است.

این بنا در اثر بی توجهی و رانش دیوارها به مرور زمان تخریب شده بود ولی از سال 1375 هجری شمسی تا تابستان 1381 در چندین فصل کاری مرمت و به منظور اعطای کاربری جدید متناسب با بنا در کنار قبر های مرمر ین نفیس آن تبدیل به موزه سنگ‌ نگاره‌های مراغه گشته است.

کلیسای هوانس مراغه

این کلیسا در خیابان امام خمینی قرار داره

•         کلیسای هوانس مقدس یکی از کلیساهای ارامنه کاتولیک است و نام آن از اسم یکی از حواریون حضرت عیسی (ع) به نام یوحنا که ارامنه به آن هوانس می‌گویند، گرفته شده‌است.

•         این کلیسا در داخل شهر مراغه واقع شده و تنها كليساي موجود این شهر است .

•         كليساي ارامنه مراغه در دوران حكومت ايلخاني از موقعيت خاصي برخوردار بود، ولي در زمان حاضر اين كليسا به دليل مهاجرت ارامنه به تهران و شهرهاي ديگر عملا بدون استفاده مانده است.

•          

•         سردر ورودي كليسا

•         این کلیساشامل سه بخش :محل اسكان اسقف اعظم ، بخش مدرسه و روشن كردن شمع وعوداست كه بر خلاف عرف رايج در كليساسازي ،داراي پلان مربع القاعده است.

•         مدخل اين كليسا در ضلع غربي و راه ورود به داخل آن از طريق در گاه زير طاق گنبدي صورت مي گيرد.

•         سردر ورودي كليسا داراي گنبد رك هرمي با روكش شيرواني است و ناقوس كليسا نيز در اين محل واقع شده است .

•         فضاي اصلي كليسا مستطيلی شکل است كه عبادتگاه يا محراب درضلع شرقي آن واقع شده ومركب ازسه طاقنما با قوس جناغي مي باشد.

•         طاقنماي مياني از دو طاقنماي طرفين بزرگتر بوده و در داخل اين طاقنما دوپنجره مستطيل شكل وجود دارد كه باشيشه هاي الوان مزیین است. طاق نماي مياني داراي طاق جناغي و طاق نماهاي طرفين داراي گنبد كوچكي مي باشند .

•         در ضلع شمالي و جنوبي بر روي ديوارها ، طاقچه‌ها و نغول هاي كم عمقي جهت عرضه عكسهاي يادبود تعبيه شده است . نور داخل كليسا از درب ورودي و پنجره هاي كوچك ضلع شرقي و شمالي و جنوبي تامين مي گردد .

•         در ضلع غربي حياط يك سري ساختمان يك طبقه اي احداث شده كه در گذشته مورد استفاده بوده ولی بر اثر گذشت زمان متروک گشته که در حال مرمت است . اتاقهاي مخروبه ديگري نيز در اطراف حياط ديده مي شود كه مسكن افراد کم بضاعت بوده اند.

•       در این قسمت می خوام از آقای علیرضا عباس

 زاده  کارشناس خوب میراث فرهنگی تشکر و قدر دانی کنم•        

•   و اما توضیحاتی از خودم البته بیشترشو آقای علیرضا عباس زاده به من گفته و اگر نبود راز این کلیسا رو نمی دونستم

•         قدمت این کلیسا بر می گرده به زمان هولاکو خان و وقتی که مراغه پایتخت بوده  داستان از این قرار که زن هولاکو ارمنی بوده و دلیل به وجود آمدن این کلیسا این بوده این کلیسا تا 50 سال قبل مورد استفاده قرار می گرفته و محل زندگی ارامنه از این کلیسا تا خیابان چراغ برق بوده که الان معروف شده به ارمنستان  اما چرا ارامنه از این شهر رفته اند ؟  جواب این سوال بر می گرده به اون 2تا سکه که در موزه است  که قبلا گفته بودم و سنگ های حجاری شده که ستاره داود بر روی اون ها قرار داره در واقع  علت رفتن ارامنه این دلیل که زمان میر حبیب آقا که یکی از سید های آن زمان بوده میان مسلمانان و ارامنه اختلاف بوجود می آد مسمانان ارامنه را متهم به جاسوسی اسرییل می کنند به خاطر این حجاری و از آن زمان ارامنه از این شهر رخت بر بسته اند

•         وقتی وارد کلیسا می شوید حتما جلوی پای خود ر ا ببینید چون قبر 50تا از کشیش ها جلوی در ورودی قرار داره اما شما هیچ کدام از
آن ها را نمی بینید به جز چند تا چون از بین رفتن  در مقابل این قبر ها  یه در چوبی از جنس گردو که از همان ابتدا تاسیس کلیسا وجود داره و هیچ تغییری نکرده و در بالای در علامت صلیب قرار داره  وقتی که به طرف حیاط پشتی حرکت می کنید یه در دیگه وجود داره که بر روی دیوار مجاور در یک کتیبه سنگی فرار داره  و بالا آن برج ناقوس قرار داره  وکنار در یه هاون سنگی بزرگ

•         وقتی وارد محوطه حیاط می شوید یه در دیگه وجود داره که البته الان با آجر بسته شده و محل ورود اسقف اعظم به کلیسا بوده  دور تا دور حیاط ساختمان های وجود داره که مدرسه ارامنه بوده و یک ساختمان خشتی خرابه که محل سکونت اسقف اعظم بوده است هم اکنون از این کلاس ها به عنوان اداره میراث فرهنگی استفاده می شه

•         اما از همه جالب تر قدیمی ترین توپ جنگی ایران مربوط به نادر شاه قاچار که در این شهر کشف شده که در حال حاضر در کلیسا نگهداری می شه رو این توپ تزییناتی وجود داره که انسان رو به حیرت  وا می داره و دو قسمت نوشته شده که سازنده توپ را مشخص می کنه

•         در حیاط کلیسا باغچه های را درست کرده اند که دور تا دور ش از سنگ قبر های قدیمی ارامنه  است که روی بعضی ستاره داود وجود داره و روی سنگ قبر فرماندهان شمشیر و نقوش نظامی وجود داره

•         راستی یه چیز دیگه که یادم رفت داخل محوطه یک حوض از سنگ تراشیده شده که واقعا قشنگ اما حیف که از وسط نصف شده

اگر کسی عکس و فیلم خواست می تونه از طریق ایمیل من و یا نظر به من بگه

امروز می خوام در باره موزه ایلخانی مراغه بحث کنم

ساختمان موزه مراغه و بنیا یاد بو د بر روی مزار اوحدی مراغه ای شاعر قرن هفتم  و هشتم هجری قمری بین سال های 53 تا 57 به وسیله انجمن آثار ملی اجرا شده است این محل در سال1363مقارن با تشکیل سازمان میراث فرهنگی کشور به موزه مقدماتی مراغه تبدیل و با آثار عرضه شده از دوره های مختلف تاریخی برای بازدید عموم دایر گردید موزه مراغه در سال 75 در جهت هدفمندی  آثار خود و به لحاظ  اهمیت نقشی که این شهر در دوره ایلخانی داشته به عنوان موزه تخصصی ایلخانی فعالیت خود را آغاز نمود

اما اگه نظر خودم و به خواهید موزه اش خیلی کو چیکه و هم  آثار مکشوفه خوده مراغه رو از این موزه به موزه آذربایجان انتقال دادن که این واقعاً یه ظلم بزر گ در حق این شهر با این قدمت است من خودم عکس های رو گرفتم که می زارم تو وبلاگ اما به خاطر محدودیت ها تعداد ش کمه و اگر کسی علاقه داشت عکس های بیشتری رو ببینه می تونه از طریق نظر یا ایمیل با من در تماس باشه bahram_stu @yahoo.com از محبت همگی سپاس گزارم

اما توضیحاتی در مورد موزه

من مراغه رو به طور کامل نمی شناسم اما به هر حال  

موزه در خیابان دانش سرا رو به رو ی بیمارستان بو علی قرار داره که همان مقبره اوحدی مراغه ای  وقتی وارد می شوید در مقابل ذر ورودی یک قوچ و حوض سنگی رو می بینید وقتی که وارد سالن می شوید یک ستون سنگی رو می بینید که روی ان حجاری شده خیلی هم قشنگه داخل خود موزه چند تای ویترین هست که آثار قدیمی در اون وجود داره از کاسه و شمشیر و آبگینه و پیه سوز و مفرق  و سکه های قدیمی و نسخ خطی روی 2 تا از سکه ها تصاویری هست که از همه بیشتر جلب توجه می کنه این مطلب رو می گم برای قسمت بعد یادتون یاشه روی سکه ها تصویر ستاره داود یا همان نشان اسراییل هست درج شده این گفتم که برای قسمت بعد لازمه چون می خوام درباره کلیسای هوانس توضیح بدم واین 2تا سکه به کلیسا مربوط می شه

وقتی که از سالن موزه خارج می شوید حتما به حیاط پشت یر بزنید چون مقبره اوحدی اونجاست و قتی که وارد شدید یه بنیا رو می بینید که زیر آن قبر اوحدی مراغه وجود داره دور تا دور حیاط رو قوچ گذاشته اند که این قوچ ها مربوط می شن به معبد مهر که قدمت ش به هزاران سال پیش بر می گرده ئ همچنین سنگ های حجاری شده که مانند صندوقچه است این ها هم مربوط به معبد مهر هستند که در قسمت های بعدی در مورد عظمت این معبد توضیحاتی را خواهم داد

رصد خانه مراغه یکی از يادگارهاي علمي و فلكي خواجه نصیرالدین طوسی؛ فیلسوف، ریاضیدان و منجم بزرگ ایرانی و صاحب رساله مشهور اخلاق ناصری معروف ایلخانی است كه به دست او،و با همراهي عده اي از فضلا و دانشمندان بنا شده. اين رصدخانه زمانی از مشهورترين رصدخانه هاي اسلامي بوده که آوازه آن تمام جهان آن روز را فرا گرفته و تاكنون با اين همه تغييراتي كه در جهان پديد آمده  هنوز هم نام آن رصدخانه و باني آن بر سر زبانهاست.
در سال 657 هجری به دستور خواجه بزرگ طوسي؛ "فخرالدين ابوالسعادات احمد بن عثمان مراغي" معمار معروف آن عصر، ساختمان وسيع و با شكوه رصدخانه را با نقشه استاد شروع نمود. محلي كه براي رصدخانه انتخاب شده بود تپه ای است كه در شمال غربي شهر مراغه واقع شده و اينك بنام رصدخانه مراغه معروف است
براي كمك به رصدخانه علاوه بر كمك هاي مالي دولت، اوقاف سراسر كشور نيز در اختيار خواجه گذارده شده بود كه از عشر (یک دهم) آن جهت امر رصدخانه و خريد وسائل و اسباب و آلات و كتب استفاده مي نمود. در نزديكي رصدخانه، كتابخانه بزرگ و بسيار عالي ساخته شده بود كه در حدود چهارصد هزار جلد كتاب نفيس از بغداد، شام، بيروت و الجزيره تهیه و جهت استفاده دانشمندان و فضلا در آن قرار داده شده بود.

در جوار رصدخانه، سرايی عالي براي استفاده خواجه و منجمين ساخته شده و مدرسه علميه اي جهت استفاده طلاب دانشجو نیز احداث گردیده بود. اين كارها مدت 13 سال به طول انجاميد، تا اينكه هلاكو در سال 663 ه. ق. درگذشت. ليكن خواجه تا آخرين دقايق عمر خود مواظبت و اهتمام بسيار نمود كه آن رصدخانه و كتابخانه از بين نرود و خللي در كار آنجا رخ ندهد و تقویم و زیج ایلخانی حاصل این تلاش بی وقفه بوده است.
هم اكنون از بزرگ ترين مركز علمى منطقه، تنها قسمت هاى كوچكى بر بلنداى تپه مشرف به شهر مراغه باقيمانده است. خوشبختانه در طول دهه پنجاه با كاوش هايى كه به سرپرستى دكتر پرويز ورجاوند انجام شد باقيمانده هاى اين بنا مرمت شده است. در حال حاضر، گنبدی بزرگ به جهت حفظ بناهای باقیمانده بر روی آن قرار داده شده که ظاهرا به صورت نمایشگاه نیز از آن استفاده می شود.
در سال 672 هجري قمري، خواجه نصير که آثار مکتوبش از 50 کتاب و رساله افزون است با جمعي از شاگردان خود به بغداد رفت تا بقاياي كتاب هاي تاراج رفته را جمع آوري و به مراغه ارسال دارد. اما اجل مهلتش نداد و در تاريخ 18 ذي الحجه سال 672 هجري قمري در بغداد دار فاني را وداع گفت. جسدش را به كاظمين انتقال داده و در جوار امامين همامين دفن نمودند.

این مجموعه عظیم علمی فرهنگی نجوم در زمان خود محور و مرکز توجه علوم بسیاری قرار داشته و دانشمندان یسیاری را در خود جای داده بود که از آن میان می توان به استاد حکمت علامه بزرگ حلی همچنین علامه قطب شیرازی و سمئویل بن یحیی مغربی  و فومن جی چینی و بسیاری دیگر اشاره کرد .

رصد خانه مراغه به دلیل برخورداری از مهندسین زبده رصدی بسیار مجهز بوده تا آنجا که 300سال پس از ساخت در هیچ جای دنیا رصد خانه ای مجهز تر از رصد خانه مراغه ساخته نشده بود و جدول رصدی که در رصد خانه مراغه تهیه شده است از کامل ترین و دقیق ترین جدول های است که تا کنون نوشته شده است ودر دانشگاه های بزرگ و معتبر جهان تدریس می شود

این ها تصاویری از رصد خانه مراغه است

عکس  از داخل رصد خانه

عکس از غار ها یا همان دانشگاه های سابق

 وچند عکس از بزار آلات این مجموعه